Umlando ngoCecil John Rhodes

uCecil John Rhodes.

Umlando ngoCecil John Rhodes

 

Nina beSilo nanso-ke leyo ndoda yoMngisi uCecil John Rhodes okwaqanjwa ngayo izindawo eziningi lapha eAfrika kuhlanganisa namazwe amabili iRhodesia osekuyiZimbabwe namuhla kanye neNorthen Rhodesia osekuyiZambia namuhla.Kukhona neNyuvesi iRhodes eKapa nayo eyaqanjwa ngaye loMngisi.URhodes wayenguMcindezeli wabantu abantu abansundu lapha eAfrika ekhonzwe kakhulu nanguKhwini Vitholi iNdlovukazi yamaNgisi eyayikhona ngalezo zikhathi zikaRhodes.URhodes wazalelwa eNgilandi ngoNtulikazi ka 1853.Kuthiwa waphathwa ukugula ngenkathi esakhula lena eNgilandi ,ukugula okwakuthinta isifo soFuba,kwase kuthi elinye lamaLungu omndeni wakwaRhodes latshela uYise uMfundisi uFransis Rhodes Senior ukuthi kukhona uDokotela lena eThekwini owayemuhle kabi ekwelapheni isifo soFuba.Wathunyelwa-ke uRhodes lapha kweleNgababe ,wafika eseyiBhungu elalilapho ko16 noma 17.Kuthiwa welashwa impela uRhodes wagcina ephile qingqo.Esikhundleni sokuthi aphindele kwelakubo wagcina engaphindelanga.Wagcina esejoyine iPolitiki yamaNgisi waba nguMcindezeli omkhulu weNdlu emnyama esefana noSotswewu kanjena.URhodes wasebenza ngokuzikhandla kangangokuthi wakwazi ukudla imibuso eminingana egameni lakhe.Kuleyo mibuso singabala owabaLozwi eZambia,owabaNyasa eMalawi,owabaNgwato eBotswana,okaMunumutapa wamaShona eZimbabwe kanye noMthwakazi ngaphansi kwenkosi uLobhengula.Ngesikahthi sikaRhodes kwelamaShona amaNgisi agcina eseneNqaba yawo laphana eZimbabwe lapho sekuyiDolobha laseMasvingo khona iNqaba eyayaziwa ngokuthi yiFort Victoria eyaqanjwa ngaye uVitholi(Queen Victoria).Kwathi ngo1889 uRhodes wasungula iNkampani i-British South Africa Company eyayigxile kakhulu kwezamatshe ayiGugu eAfrika eseManzansi.Ngo1890 uKhwini Vitholi wafaka isigxivixzo kule Nkampani yasebenza ngokusemthethweni.Ukusungula kukaRhodes le Nkampani kwamakhela oluhle ugazi kuKhwini Vitholi ngoba okwalandela lapho kwaba wukubekwa kukaRhodes njengoNdunankulu eCape Colony ebekwa nguye uKhwini Vitholi.Wahlala kuleso sihlalo kusukela ngowe 1890 kuya ku 1896.Kwathi ngowe 1893 uRhodes neziNduna zakhe oDokotela Leander Starr Jameson noCodard behlula umbuso wabaThwakazi ngaphansi kwenkosi uLobhengula okwasekuyiwona owasewusele umile,ngoba lena eminye basebekade bayidla.Impi yamaNgisi naBathwakazi yalwa ngoLwezi 1893,yaziwa ngokuthi yiMpi yaseGadade ngoba omunye waholi bayo kwakungu James Ross Goddard Senior.Kule Mpi amaNgisi ayefolosa ngezinsizwa zamaShona kwazise umbuso wamaShona amaNgisi ayesekade awudla.Kwathi ngemuva kwesikhashana uRhodes edle umhlanganiso kwaMthwakazi wavakashela iziNtaba zaMathopho okwuXhaxha lwezintaba ezinde eNingizimu yaseZimbabwe.Kulolu Xhaxha lweziNtaba kukhona neNtaba iNtumbane lapho kwatshalwa khona inkosi uMzilikazi ka Mashobana ngowe 1868.Kuthiwa uRhodes wazithanda kakhulu iziNtaba zaMathopho wakhipha nomyalelo owawuthi wayefuna ukuthunwa khona uma eseshonile ngiba wayezowubuka kahle umhlaba,Waze wabiza nendawo ayeme kuyona ngeWorld View .Ngempela wagcina eshonele eMuizenberg eKapa ngoNdasa 1902 isidumbu sakhe sathuthwa isisuka khona eKapa sayothunwa khona eMathopho njengokomyalelo wakhe. Indlela athunwa ngayo-kwabhotshozwa itshe kwenziwa ithuna.Inkosi uMzilikazi iyona eyaqala ukutshalwa kulezi ziNtaba zaMathopho.Ingakho ezibongongweni zayo kunezinhlamvu ezithi “Ntaba zeNtumbane naMathopho niyadela,ngokuzibula ngethambo laBeNtungwa,nize niliphathise ukwezikhali zoYisemkhulu”!

 

Khumu!  

Tags:
Umbhali: Bongukholo Khumalo