
Izwe lakwaNgwane.eSwazini.
INdlovukati uTsandzile Ndwandwe
Nina bakaSifuba sinengceke sinamanzi ake sixoxe ngeNdlovukati uTsandzile Ndwandwe,kancane nje.INdlovukati uTsandzile Ndwandwe yayizalwa inkosi uZwide ka Langa Ndwandwe,yagana iNgwenyama uSobhuza wokuqala yazala iNgwenyama uMswati wesibili.INdlovukati uTsandzile yayidume kakhulu ngelikaLaZidze ngoba uyise kwakuyinkosi uZwide.Yayilamana emhlane noNompethu indodakazi yenkosi uZwide eyagana inkosi uMashobana yazala uMzilikazi.Okusho ukuthi iNgwenyama uMswati wesibili yayiwuKaNina wenkosi uMzilikazi.Ngenkathi uLaZidze eyogana iNgwenyama uSobhuza wahamba neziMpelesi zakhe ezimbili oVeya indodakazi kaVumisa Ndwandwe kanye noFile Ndwandwe okuhlawumbiselwa ukuthi naye wayeyindodakazi yenkosi uZwide.Umsebenzi weMpelesi kusuke kuwukuyozalela lona osuke ezogana,uma kwenzeka angayitholi inzalo.Umunye umsebenzi omkhulu weMpelesi wukuyokwelekelela lona osuke ezogana,ukwelekelela ekuhlanzeni ikhaya.Kuyileso sizathu iMpelesi ngoLimi lwesiSwati ibizwa ngokuthi wuMhlanti(ukusho ukuthi uzohlanza ikhaya),ngoLimi lwakwaMthwakazi iMpelesi ibizwa ngokuthi wuMshanelo nakho okusasho khona ukuthi iMpelesi lena izosebenza laphekhaya,izoshanela ibala.ULaZidze wazala iNgwenyama uMswati wesibili,wabuye wazala noMzamose owagana inkosi uLangalibalele yaseMaHlutshini.Inkosi uLangalibalele yona yayizalwa uNdlunkulu wenkosi uMthimkhulu,uNtambose ka Mashoba wakwaMazibuko.Ngiyazi kukhona abazophambanisa uMzamose noNtambose.ULaVumisa(uVeya Ndwandwe) yena wazala uMntanenkosi uMalambule,uMntanenkosi uTsekwane kanye nabanye.Kukhona indawo ebizwa ngokuthi kukwaLaVumisa eNingizimu yezwe lakwaNgwane,kanti uma usuwelele ngasohlangothi lwakwaZulu(oPhongolo) leyo ndawo ibizwa ngokuthi kuseGolela.UFile Ndwandwe yena wazala uMntanenkosi uNdwandwe owaqanjwa ngegama laseKhakonina.UNdwandwe wabulawa iNgwenyama uMbandzeni ka Mswati wesibili.INdlovukati uLaZidze isahlonishwa namanje kwelakwaNgwane,uma kuthiwa kumuntu waseSwazini “wena kaLaZidze” kusuke kushiwo yona iNdlovukati yakithi.
Izibongo zikaTsandzile Ndwandwe
Tsandzile lowente buhle ngekubuya etiveni
KuZwide kaYanga.
Nyawo tibovu tinjengeteligwalagwala.
Sihlahla semsinsi sihlume eLudzidzini etaleni
Sibikela indvuna Sandlane kutsi lihlobo lisesandleni.
Luhlunguhlungu lolwamila ekhatsi nesigodlo
Lwabatjatwa ngemakhosikati.
Wahloma lijozi lelibabako,
Wayawuhlasela tive takaMlambo;
Wafika wazoda kudla imihlambi yetalukati,
Watsandza kudla ematfokati.
Mncabela mbube icedza betive,
EmaKandzambili.
Nkhosi!
Ndlovukati!