Ubuchule bukaLotshe Mtshali

IBhasi laseLosthe

Ubuchule bukaLotshe Mtshali 

Nina beSilo leli Bhasi enilibona esithombeni iBhasi elesikole samabanga aphansi iLotshe Primary School kwaBulawayo eNingizimu yezwe laseZimbabwe.ULotshe lona okwaqanjwa ngaye lesi sikole wayengowaseMantshalini,ezalwa uHlabangane ka Khondlo.Le nsizwa yaseMantshalini kuthiwa yayihlakaniphe ngendlela eyisimanga,ikhonzwe yinkosi yaBeNtungwa inkosi uMzilikazi ka Mashobana,Yayibuye ibe yiqhawe ihlabana ezimpini zakhe uMawela,ihola ibutho alalaziwa ngokuthi yibutho leNduba.Kwathi ngesikhathi sokubusa kwenkosi uLobhengula uLotshe wakhushulelwa esikhundleni sokuba uMeluleki wenkosi uLobhengula ka Mzilikazi.Lokhu kwenzeka ngexa yobuchule bakhe umfoka Mtshali.Kwathi ngoLwezi(Novemba) 1888 inkosi uLobhengula yaqoka uLotshe no Babayana Masuku naye owabe esebuthweni leNduba ukuba baye kuKhwini Vitholi eNgilandi.Lolu hambo kwakuwuhambo lokuyokwakha ubuhlobo phakathi kwaBaThwakazi namaNgisi kaKhwini Vitholi.UBabayana Masuku naye kuthiwa wayechitheke kakhulu ebuchosheni,naye wayenguMeluleki wenkosi uLobhengula eSigodlweni sayo sakwaBulawayo.Bahamba kahle impela oLosthe noBabayana,bafika kahle kwelamaNgisi,babonana noKhwini Vitholi ku21 Downing Street eLandani.Kuthiwa uKhwini Vitholi wayithanda kakhulu le nsizwa yaseMaNtshalini wayipha nezipho esingabala kuzo amaSudu,izibuko nokunye.Okusho khona ukuthi le nsizwa yaseMaNtshalini yasuka ibudle kahle kakhulu uBulawu.Kuthiwa kwathi ngenkathi bebuya khona eNgilandi ngowe 1889 uLotshe wabizwa yinkosi uLobhengula ukuze azosho phela ayekubone kwelamaNgisi.Kuthiwa ngenkathi uLotshe exoxa nenkosi uLobhengula wababaza amandla ezikhali zamaNgisi.Wathi enkosini uLobhengula zinamandla kakhulu izikhali zamaNgisi,bona bewuMthwakazi babengeke baze bamelane nazo.Wase ethula enkosini uLobhengula umbono owawuthi kungakuhle uMthwakazi wenze isivumelwano esasifana nesasenziwe inkosi uKhama yamaNgwato eBotshwana.Isivumelwano esithi umbuso waBathwakazi uwele ngaphansi kombuso wamaNgisi, ube yi-protectorate( umbuso ovikelwe omunye umbuso).Kuthiwa awehlanga kahle enkosini umbono kaLotshe.Ngakolunye uhlangothi ezinye iziNduna zazilokhu zimnyundele njalo uLotshe enkosini uLobhengula zithi selokhu ebuye eNgilande usephatha uMphezulu ngezandla,useyathakatha.Zazisho isibuko ayeze naso kumaNgisi eNgilande.Kuthiwa inkosi yagcina ikhiphe umyalelo owawuthi kubulawe uLotshe.Wabulawa ngempela umfoka Magalela agase.UBabayana Masuku yena akazange abulawe,waze wazishonela nje esekuhulile.Kwathi ngo1893 ngoNovemba zabambana phezulu uMthwakazi namaNgisi eGadade,Waguqa uMthwakazi njengokusho kukaLotshe,owayethe enkosini uLobhengula uMthwakazi wawyngeke umelane ngamaNgisi.

 

Khumu!

Tags:
Umbhali: Bongukholo Khumalo