Izithakazelo nomlando wakwaMabaso

UMlingisi uMduduzi Mabaso.

Izithakazelo nomlando wakwaMabaso

Abantu bakwaMabaso  bakwaMabaso bangabeNtungwa Nguni ngokwezigaba zabeNguni , babuye babe ngabeNtungwa ngokobuzwe ngesizathu sokuthi ukhokho wabo enguMntungwa kaMbulazi .UMntungwa wayenamadodana amabili,uMabaso owabe eyindlalifa kanye nomnawakhe uKhumalo owazala abakwaKhumalo.Ngakho-ke abakwaMabaso bayindlunkulu yabeNtungwa .Umuntu esiqala ukuzwa ngaye kulesi sibongo sakwaMabaso nguye uMabaso uqobo lwakhe owayakhe endaweni yaseMatshensikazi,eNkandla .Mibili imibono mayelana nokuqambeka kwendawo yaseMatshensikazi.Umbono wokuqala uthi igama elithi ‘Matshensikazi’ kwabe kuligama lomuzi kaMabaso.Owesibili umbono uthi leya ndawo yaseMatshensikazi yaqambeka ngesimo samatshe amabili amise okwabantu basifazane . Uyaqhubeka umbono  wesibili uthi lawo matshe kwabe kungamakhosikazi kaMabaso awakhomba ngenjumbane ngemuva kokuwabhadama ephinga.Kuthiwa wawakhomba ngenjumbane  avele aguquka aba ngamatshe amabili amise okwabantu besifazane .Asazi-ke ukuthi umuphi umbono oyiqiniso phakathi kwale mibono emibiliUMabaso wazala inkosana yakhe uMangethe , owazala uMthiyane,owazala u-Ndaba ,uLanga nabanye.UNdaba wazala uVezi owazala uHlanguza[owazala abakwaHlanguza].UVezi wabuye wazala uLamula owazala uNyathi .UNyathi wazala uNkathazo noNongila.UNkathazo wazala uDenjane owazala uHwanqa.UNongila wazala uJantshi .

UDenjane kanye noYiseomncane uNongila babamba elikhulu iqhaza ezimpini zakwaZulu,babekhona futhi nakweyaseSandlwane kanye nakweyaseNdondakusuka nokuyimpi eyabe iphakathi kwaBantwana oCetshwayo kanye noMbuyazwe bakaMpande . Bobabili oNongila kanye noDenjane balwa ngasohlangothini lukaMntwana uCetshwayo kaMpande nokuwuhlangothi olwadla umhlanganiso .UNongila wabe eyinhloli enkulu yamakhosi akwaZulu kusukela enkosini u-Senzangakhona kuze kube seSilweni u-Cetshwayo kaMpande .Ubunhloli bakhe wayebuqale enkosini uSenzangakhona kaJama .Waba yingxenye yethimba elaphikelela kwaMthethwa lisuka kwaZulu liyolanda uMntwana uShaka ukuba azoxoxisana noYise u-Senzanzangakhona mayelana nobukhosi bakwaZulu.Kwathi lapho ubukhosi bakwaZulu buthathwa yiNgonyama u-Shaka uNongila waqhubeka eyinhloli yakwaZulu .Nguyena u-Nongila owahola izinhloli zakwaZulu ezaphikelela kwaXhosa ukuyobheka okwakwenzeka kwaXhosa ngoba amaNgisi ayeseqalile ukuhlasela amaXhosa ngaphansi kweKumkani uZanzolo (uHinsa kaKhawutha).Nayo iKumkani uZanzolo yakhothama ibulawa yiwona amaNgisi .Ah! Zanzolo!  Kwathi ngenkathi uZulu elwa namaNgisi eSandlwane uDenjane kanye noYiseomncane u-Nongila balwa ngokukhulu ukuzikhandla .Kuiyilapho uDenjane athola khona izihasho ezithi ‘unguMdumazi wamaNgisi eSandlwane‘.UHwanqa wazala u-Magambukazi , uFaku,uMcwana noNgudubana.UFaku wazala u-Ngubhane owazala uMzakuza owazala u-Peni owazala uMthukutheli owazala uMphili owazala uVimba owazala inkosi uSipho

Izithakazelo zakwaMabaso

Ndabezitha wena wendlovu!

Mntungwa, wenaKaMbulazi!

Udle izimfe zambili

Kwaphum’ikhambi lalinye.

Nina enithi nidla,

Nibe niyeng’umuntu ngendaba,

Nina enehla ngesilulu

Abafokazana behla ngezinyawo,

Nakhomb’udwendw’ematshensikazi naluqhoqhobala

Nathi lala vuka litshe

Mabaso,Nkonyeni

Wena kaNxanxa, kaGumalankande

Wayengadela noNgobe ngaseMadletsheni

Ubengash’sindlu kaDunganankomo,

Ubengashis’indlu kaNqaba yezinkomo nekaNozijula

Mabaso wen’owabas’entabeni

Kwadliw’ilanga lishona

BaNtungw’abancwaba,

BaNtungw’abaluhlazana,

Mabaso , Mntungw’omuhle, Majojola

Nina bakaJoj’ozitshwikili

Izinsiba zendwakazi

Nina bakaLusiba kalukhothami,

Lungakhothami ngisho nasezindlwaneni

Nadl’iNkankane likaVezi kaNdaba

Ubekad’emuphe ngayizolo

Uthe ukumupha kwakhe wayembothozolela

Ndabezith’omuhle,wena kaMkhanzomuhle, kaNdleleni

Zivulele Mdluli kaNdaba

Bakubizile Nkosi

Bakubize ngothathawe

Obelumaziny’azinqindi

Bakubize ngoKhothe Ntshangase

Ubungithumile Mntungw’omuhle

Ibungithume kuSinqindi waseMayezeni

Ngifike ngalibala Mntungw’omuhle

Ngilitshaziswe yiNgog’ebukekayo

Ngama, ngajama

Kant’iNtothoviyane

UMshumanda wawoVezi

Usiba lweNtwengu nolweNtwengukazana

Nyath’emnyama kaLudwala

Maqhaqhazela kaDlomo

UPhondo lwezibhed’olubangwayo

Engani luze noNoklolobela

UbengowaseMagozeni

Wamshiy’uMumbomunye

Wathi khona bezolalelana

Nina bakaLamula kaVezi

Ungal’usindw’ukuzilamula

Nina bakaVezi kaNdaba

Nina bakaMangeth’omnyama

Mabaso ndlov’enamandla

Zindlov’ezimacocombela

Bantwana beNkosi

Ndabezitha, Mntungwa

Nina bakaMpukane zakhona

Zabe ziluhlaza mlomo

Amadod’akhona abulawa ukuhlengezela

Zalukazi zakhona, zabulawa ubeshe

Nina bakaDenjane

UMdumaz’wamaNgisi kweliphesheya

Nina bakaNongila

Omephezukwescongo seSandlwana

Zintaba zokhahlamba benikuphi na?

Yiwo lamakhahlambana

Wehl’okaNdaba kwethukel’uThukela

Nina bakaHwanqa kaDenjane

Nina bakaMgodini kaDenjane

Nina bakaMagamb’odlabantu

Nina bakaFaku

UFohl’odl’amathole

Ayengawasensingweni

USqhwag’umaphul’uPhondo

Ndabezith’omuhle

Mntungw’omuhle, wena kaMbulazi

Ndabezitha!

Tags:
Umbhali: Bongukholo Khumalo